مسافر سرزمین روس- قسمت یازدهم

«کمونالکی»آپارتمانxadهای اشتراکی

2فوریه 2013

اینکه ماجرای آپارتمانهای اشتراکی از کجا برام جالب شد، برمیxadگرده به کامنتی که یکی از دوستان برام گذاشته بود. یعنی من بارها و بارها شنیدهبودم که روسxadها دورانی رو در آپارتمانxadهای اشتراکی زندگی کردند، اما هیچ وقتکنجکاو نشدم که اصلا مگه میxadشه خلق الله دسته جمعی با هم یک جا زندگی کنند. اماخوب اینطور که معلومه امکان داشته اما با شرایط بسیار سخت و غیر طبیعی برای ساکناناین خانهxadها.

«کمونالکی» یا همان خانهxadهایاشتراکی شهرهای شوروی سابق که در سالهای دهه سی میلادی در بافت شهری وجود داشتهاست. خانهxadهایی که میلیونxadها انسان و البته بیشتر هم قشر کارگر و کشاورز به اجباردر آنها زندگی میxadکردند. انگار که از بین بردن طبقات تنها مخصوص این بیچارهxadهابوده چون بسیاری از مردم که خود دارای آپارتمان شخصی بودند، مدیران، کارخانهداران، افراد دارای پایگاه اجتماعی خاص و ...همگی زندگی مجلل و اتفاقا غیر اشتراکیخود را داشتند.

در این آپارتمانxadها برای هر فرد 5/5 متر مربع مساحت فضای مسکونیدر نظر گرفته شده بود و در آپارتمان های چهار اتاقه، شش خانوار زندگی می کردند.این شرایط، نه تنها پیامد سیاست های ویرانگر حاکم در آن روزگاران روسیه بود، بلکهبرخاسته از نگاهی بود که حریم خصوصی را ارزشی بورژوایی تلقی کرده و خواستار برچیدنآن بود. گویی موشxadهای آزمایشگاهی مظلومxadتر از طبقه کارگر نیافته بودند.

در چنین فضایی، حریم شخصی معنای خود را از دست میxadداد و تفاوتیمیان حوزه خصوصی و عمومی باقی نمیxadماند. حالا زندگی عادی در چنین شرایطی بر بدگمانی،حسادت، ترس و نفرت دامن میxadزد و کمترین اختلافات جزئی و پیش پا افتاده، به لو دادنیکدیگر منجر میxadگردید. این وضعیت زندگی در آپارتمانxadهای اشتراکی راه را برایترورهای استالین بازتر کرده بود و زحمت تجسس را کمتر نموده بود. البته عواطف واحساسات و اخلاقیات هم پابه پای این عادت زندگی هر روز کمرنگxadتر از روز قبل میxadشد.

پساز انقلاب اكتبر 1917 در شوروی تمام سعی سران انقلاب بر آن بود كه سوسیالیسم تاثیرخود بر همه اركان زندگی شهری و ساختار شهرها نشان دهد. در زمان حاكمیت نظامسوسیالیستی در كشورهای بلوك شرق، دولت وظیفه مشخص كردن همه عوامل مربوط به زمین رابر عهده داشت. مسکو به عنوان یک شهر سوسیالیستی یک فرم خاصی دارد، یعنی وقتی ازمركز شهر به سمت خارج شهر پیش میxadرویم تراكم جمعیت بیشتر میxadشود. معمولاٌ تراکمقسمتهای مرکزی و قدیمی شهر کم است و تراکم جمعیت در قسمتهای حاشیهxadای و پیرامونیشهر که محلهxadها و بلوکهای مسکونی در آنها ساخته شده قرار دارد. مثل محلهxadای که منالان توش زندگی میxadکنم، میدان امام حسینی برای خودش.و این را هم اضافه کنم که ساختمانxadهای کلاسیک و البته بسیارزیبا در مرکر شهر متمرکز شده است. این تراکم، وقتی از هواپیما به شهر مسکو نگاه میxadکنیکاملا نمایان است. اگر لینک زیر رو باز کنید یک تصویر از آنچه توضیح دادم مشاهده می کنید.

http://www.vipmotel.ru/files/images/kak_zhil_stolic/moskva_nochiu_sverhu.jpg

مسکو میادین بزرگ و پارکxadهای بسیار وسیعی دارد که اغلب برایگردهماییxadهای کشور در مناسبتxadها و اعیاد از آنها استفاده میxadشود، البته این مسئلهخود یک از ویژگیxadهای خاص شهرهای سوسیالیستی به حساب میxadآید.

در آن روزگار ظاهرا افراد برای انتخابوسائل منزل خود نیز چندان قدرت انتخاب نداشتند. یعنی به عنوان مثال مدل یخچالی کهتوی آپارتمان افراد وجود داشت شاید در سرتاسر روسیه همان یک مدل بود. وسائل و موادمصرفی در کل کم بود و مردم برای تهیه مایحتاج خود باید ساعتها وقت صرف صفوف طولانیمیxadنمودند، همیشه هم این نگرانی برای آنها وجود داشت که نکند جنس مورد نیاز بهآنها نرسد.

یکنکته دیگر هم بد نیست به آن اشاره کنم...وقتی از فرودگاه شرمتیوا به سمت شهر مسکو حرکت میxadکردممتوجه شدم که درست در میان بافت شهری یک کمربندی صنعتی شکل گرفته است. این شکل خاصاز بافت شهری روسیه به دلیل است که وقتی یک زمینی را به کاری اختصاص میxadدادند دیگرامکان تغییر آن وجود نداشت. بنابراین این کمربند صنعتی یادگاری است که از دورانسوسیالیست به جای مانده. امروزه 5/31% از زمین زیر ساخت مسكو به كاربری صنعتیاختصاص دارد. اثر دیگر عدم تغییر كاربری شهری و توسعه رو به خارج شهر، فرسوده ومتراكم بودن شبكه ترابری درون شهری مركز شهرهایی مثل مسكو میxadباشد كه به سنگینxadترشدن گره ترافیكی این شهرها می انجامد. درباره ترافیک و مترو در پستهای قبلی براتوننوشتم.

از اینکه وقت گذاشتید و این پست رو مطالعه نمودید از شما ممنونم.

در پناه پروردگار منان